Producent · meble · Polska · Warszawa · 1926–1996
Ład
Spółdzielnia Artystów „Ład” – warszawska spółdzielnia projektantów i wytwórców tkanin, mebli i ceramiki, działająca od 1926 do 1996 roku; po wojnie robiła m.in. zydel „Sarenka” i krzesło „Muszelka” Teresy Kruszewskiej.
O fabryce
- Lata działalności
- 1926–1996
- Kraj
- Polska
- Siedziba
- Warszawa
- Projektanci
- Olgierd Szlekys
Spółdzielnię założono w Warszawie jesienią 1926 roku: statut zatwierdzono 27 października, a 9 listopada wpisano ją do rejestru spółdzielni. W komitecie organizacyjnym byli profesorowie Szkoły Sztuk Pięknych Józef Czajkowski, Wojciech Jastrzębowski, Karol Stryjeński i Karol Tichy, Antoni Plutyński oraz studenci Lucjan Kintopf i Eleonora Plutyńska; nazwę zaproponował Tichy. Program streszczało hasło ze statutu: „doskonałość formy, surowca i wykonania”.
Przed wojną Ład słynął przede wszystkim z tkanin – kilimów, makat i żakardów. W 1929 roku liczył 60 członków i miał pięć pracowni, ale jeszcze bez stolarni; meble do jego wnętrz robili podwykonawcy. Stolarnia działała od początku lat 30., większa – od 1937 roku przy ul. Górczewskiej. Na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu (1929) Ład urządził dziewięć wnętrz i wielką salę, w 1931 roku otworzył sklep w Hotelu Europejskim, projektował wnętrza dla placówek MSZ i statku „Piłsudski”. Z 1934 roku pochodzi fotel Janiny Grzędzielskiej, z 1935 roku – krzesło „Piórko” Jana Kurzątkowskiego, a z lat 1938–1940 meble werandowe Olgierda Szlekysa i Władysława Winczego. W czasie okupacji spółdzielnia działała dalej jako wytwórnia mebli i sklep.
W kwietniu 1945 roku Ład reaktywowano, a w 1946 roku przejął warsztaty w Kłodzku i Polanicy. W latach 1946–1965 produkował zydel „Sarenka” Winczego i Szlekysa, zaprojektowany jeszcze w czasie okupacji – najpierw z sosny palonej, potem z jesionu. 15 maja 1950 roku spółdzielnię podporządkowano Cepelii; część artystów odeszła, ale Ład zachował odrębność. W konkursie na meble mieszkalne z 1955 roku II nagrodę dostał zestaw Teresy Kruszewskiej z krzesłem „Muszelka” – w 1959 roku Ład wykonał 24 egzemplarze na targi w Paryżu. W Ładzie powstała też „Muszla” Hanny Lachert (1956), a w latach 1957–1967 projektowali dla niego także twórcy spoza Warszawy, m.in. Marian Sigmund z Krakowa i Zenon Bączyk z Poznania.
16 czerwca 1962 roku spółdzielnia przyjęła nazwę „Ład, Spółdzielnia Pracy Architektury Wnętrz”, a w 1963 roku przeniosła się do nowego gmachu przy ul. Garażowej 7. Na wystawie „40 lat Ładu” w Zachęcie (1967) pokazano 161 modeli mebli; w 1968 roku spółdzielnia zatrudniała 250 osób. Czesław Knothe pisał o „dziesiątkach tysięcy sztuk” swoich mebli wyprodukowanych w Ładzie, a w 1979 roku w produkcji był jego komplet „Telimena” z toaletką. Ład zlikwidowano w 1996 roku; daty dziennej ani trybu likwidacji źródła nie podają. Krosna i archiwum wzorów tkalni żakardowej trafiły w 2010 roku do Muzeum Warszawy, a meble i tkaniny Ładu pokazuje Galeria Wzornictwa Polskiego Muzeum Narodowego w Warszawie.
Meble z polskich pracowni i fabryk tego okresu znajdziesz w kolekcji meble PRL.
Jak rozpoznać meble z tej fabryki
Jedyny pewny znak Ładu na wyrobie to wycisk „ŁAD / WARSZAWA / 1930” na ceramicznym wazonie Rudolfa Krzywca w Muzeum Narodowym w Krakowie. Przedwojenne meble nie były sygnowane, a w kartach Muzeum Narodowego w Warszawie przy meblach i tkaninach Ładu pola sygnatur są puste – atrybucja opiera się na proweniencji i literaturze. W katalogach z lat 30. tkaniny mają numery wzorów z literą „T.” (np. T. 45, T. 147), a kilimy prawdopodobnie z literą „K.”. Litery „SW” na meblach z lat okupacji to znak spółki Szlekysa i Winczego, nie Ładu.
Nazwa spółdzielni zmieniała się: od 1945 roku „Spółdzielnia Artystów Plastyków Ład”, od 1962 roku „Ład, Spółdzielnia Pracy Architektury Wnętrz”. Opisów naklejek, plakietek i metek Ładu na meblach źródła nie podają.
