Memphis – design grupy Memphis Milano

W grudniu 1980 roku Ettore Sottsass, wówczas sześćdziesięciotrzyletni, zaprosił do swojego mediolańskiego mieszkania grupę młodych projektantów: Michele De Lucchiego, Martine Bedin, Aldo Cibica, Matteo Thuna i Marco Zaniniego. Rozmawiali o tym, jak mógłby wyglądać design, który przestaje być poważny. Według legendy, którą grupa chętnie powtarzała, przez cały wieczór z gramofonu leciała piosenka Boba Dylana „Stuck Inside of Mobile with the Memphis Blues Again” – stąd nazwa, odsyłająca zarazem do Memphis Elvisa Presleya i do starożytnej stolicy Egiptu.

Już w lutym 1981 roku dołączyli George Sowden i Nathalie Du Pasquier, a projektów było ponad sto. Z grupą współpracowali też m.in. Andrea Branzi, Shiro Kuramata, Masanori Umeda, Peter Shire, Javier Mariscal i Michael Graves. Koordynatorką i główną ideolożką grupy była krytyczka Barbara Radice.

Pierwsza wystawa Memphis odbyła się 18 września 1981 roku w mediolańskiej galerii Arc ’74, w czasie Salone del Mobile. Pokazano kilkadziesiąt mebli, lamp i ceramik, a na otwarcie przyszły tłumy – Martine Bedin wspominała, że widząc kolejkę na ulicy, projektanci pomyśleli najpierw o zamachu. Prasa była podzielona, ale nikt nie przeszedł obok obojętnie.

Ikoną tej wystawy jest regał-przegroda Carlton Sottsassa z 1981 roku: wielobarwna, antropomorficzna konstrukcja z laminatu, która bardziej przypomina rzeźbę niż mebel. Obok niego pokazano m.in. kredens Casablanca, lampę Super Martine Bedin na kółkach, łóżko Tawaraya Masanoriego Umedy w kształcie ringu bokserskiego i toaletkę Plaza Michaela Gravesa. Barbara Radice wydała w tym samym roku książkę „Memphis: The New International Style”.

Memphis był w dużej mierze eksperymentem z materiałem. Sottsass zaproponował firmie Abet Laminati zbudowanie całej kolekcji z laminatów HPL – materiału kojarzonego dotąd z barami i kuchniami. Pierwsze elementy wyprodukowano latem 1981 roku w zakładach Abet nad jeziorem Como. Laminaty z nadrukami w groszki, zygzaki i nerwowe kreski projektowali m.in. Sottsass i Du Pasquier; obok nich pojawiały się lastryko, lakierowany metal, szkło i ceramika.

Forma była równie prowokacyjna: asymetria, zestawienia brył jak z klocków, nogi i półki ustawione pod kątem, kolory dobrane tak, by się ścierały. Memphis odrzucał zasadę, że forma wynika z funkcji – przedmiot miał przede wszystkim komunikować, zaskakiwać i bawić. Sottsass mówił po prostu, że celem Memphis jest istnieć.

Sottsass odszedł z grupy w 1985 roku, a Memphis rozwiązano w latach 1987–1988. Wpływ okazał się trwalszy niż sama grupa. Karl Lagerfeld w 1982 roku urządził meblami Memphis swój apartament w Monte Carlo, a w 2016 roku Sotheby’s w Londynie sprzedało kolekcję Memphis Davida Bowiego – ok. 100 przedmiotów. Vitra Design Museum pokazało w latach 2021–2022 wystawę „Memphis: 40 Years of Kitsch and Elegance”, a Metropolitan Museum w 2017 roku – retrospektywę Sottsassa.

Oryginalne meble Memphis mają zwykle metalową tabliczkę z nazwą Memphis, nazwiskiem projektanta i rokiem projektu, a ceramika – sygnaturę wyciśniętą w glinie. Projekty Memphis produkuje się na licencji także dziś, dlatego sama tabliczka nie przesądza o dacie wykonania. Okres produkcji i stan każdego przedmiotu są opisane na stronie produktu.